Sześć klas i jedno zadanie
Niemiecki system ma sześć klas podatkowych (Steuerklassen I–VI). Klasa I obejmuje osoby samotne, rozwiedzione i owdowiałe. Klasa II jest przeznaczona dla samotnych rodziców, z ulgą Entlastungsbetrag für Alleinerziehende. Klasy III i V to połączenie dla małżeństw o wyraźnie różnych zarobkach, a klasa IV dla małżeństw, które zarabiają podobnie (także w wariancie IV z czynnikiem). Klasa VI dotyczy drugiego i każdego kolejnego stosunku pracy: nie ma w niej kwoty wolnej, a podatek pobiera się od pierwszego euro.
Klasa nie przesądza o wysokości podatku. Decyduje tylko o tym, ile pracodawca co miesiąc potrąca z pensji jako zaliczkę (Lohnsteuer). Ostateczny rachunek wychodzi dopiero w zeznaniu rocznym. Jest tu jednak ważna różnica: przy ograniczonym obowiązku podatkowym podatek od wynagrodzenia uznaje się co do zasady za rozliczony pobranymi zaliczkami (§ 50 ust. 2 EStG). Nie ma więc automatycznego rozliczenia, w którym wszystko „samo się wyrówna”. Obywatel UE może jednak złożyć zeznanie na wniosek (Antragsveranlagung, § 50 ust. 2 EStG), a wtedy nadpłata wraca.
Domyślnie: klasa I
Kto mieszka w Polsce i nie ma w Niemczech mieszkania ani miejsca zwykłego pobytu, ma tam ograniczony obowiązek podatkowy (beschränkt steuerpflichtig). Niemcy opodatkowują wtedy tylko dochód uzyskany na ich terytorium. Umowa polsko-niemiecka nie zawiera osobnej klauzuli dla pracowników przygranicznych, więc pensja za pracę wykonywaną w Niemczech jest opodatkowana w Niemczech, choć pracownik codziennie wraca na noc do domu.
Do poboru zaliczek system ELStAM przypisuje takiej osobie klasę I. Potrzebny jest niemiecki numer identyfikacji podatkowej (IdNr): nadaje go Bundeszentralamt für Steuern, a wniosek składa się przez Betriebsstättenfinanzamt, czyli urząd skarbowy właściwy dla zakładu pracy. Klasa I nie daje korzyści ze wspólnego rozliczenia małżonków (splittingu), więc małżeństwo z jednym dochodem co miesiąc sporo na tym traci.
Zastrzeżenie dla samotnych rodziców: przy ograniczonym obowiązku podatkowym § 50 ust. 1 EStG wyłącza ulgę z § 24b EStG. Rodzic, który dojeżdża do pracy z Polski, standardowo nie dostanie więc klasy II.
Wniosek o traktowanie jak rezydenta
Wyjściem z klasy I jest § 1 ust. 3 EStG. Na wniosek można być traktowanym w Niemczech jak osoba z nieograniczonym obowiązkiem podatkowym, jeśli spełniony jest jeden z dwóch warunków:
- co najmniej 90% rocznych dochodów podlega niemieckiemu podatkowi albo
- dochody, które nie podlegają niemieckiemu podatkowi, nie przekraczają kwoty granicznej.
Punktem wyjścia jest niemiecka kwota wolna od podatku (Grundfreibetrag), w 2026 roku 12 348 euro dla osoby samotnej. Dla mieszkańców Polski ta kwota jest obniżana, bo Polska należy do drugiej grupy niemieckiej klasyfikacji krajów (Ländergruppeneinteilung), w której limity liczy się w wysokości trzech czwartych. Realny próg to więc około 9 261 euro rocznie (trzy czwarte z 12 348 euro) dochodów, które nie podlegają niemieckiemu podatkowi.
Ulgi na dzieci tej obniżce nie podlegają: według pisma Federalnego Ministerstwa Finansów (BMF) ulga na dziecko mieszkające w UE lub EOG (Kinderfreibetrag) przysługuje w pełnej wysokości.
Klasa III dla małżeństw
Klasę III otwiera dopiero § 1a EStG, a warunki są konkretne. Małżonek musi mieszkać w państwie UE, EOG albo w Szwajcarii i podpisać ten sam formularz. Test dochodowy liczy się od łącznych dochodów obojga: albo 90% z nich podlega niemieckiemu podatkowi, albo dochody spoza niemieckiego opodatkowania mieszczą się w podwójnej kwocie granicznej. Podwójna kwota to 24 696 euro, ale dla rodziny mieszkającej w Polsce obowiązuje limit obniżony do trzech czwartych, czyli około 18 522 euro (trzy czwarte z 24 696 euro).
To rozróżnienie decyduje o wyniku w typowej sytuacji przygranicznej. Jeśli mąż pracuje w Niemczech, a żona na etacie w Polsce, warunek 90% zwykle nie jest spełniony, bo jej pensja wchodzi do wspólnej puli. Zostaje wtedy tylko wariant kwotowy i to on wymaga dokładnego przeliczenia.
Formularz nazywa się „Antrag auf Behandlung als unbeschränkt einkommensteuerpflichtiger Arbeitnehmer nach § 1 Abs. 3, § 1a EStG (Anlage Grenzpendler EU/EWR)” i ma wersję niemiecko-polską. Wniosek dotyczący zaliczek składa się w urzędzie skarbowym właściwym dla zakładu pracy (Betriebsstättenfinanzamt). Urząd wystawia wtedy papierowe zaświadczenie o klasie podatkowej (Bescheinigung für den Lohnsteuerabzug) i blokuje pracodawcy pobieranie danych z ELStAM. Pracodawca nie zobaczy więc klasy III w systemie i będzie potrzebował papierowego dokumentu.
Najważniejszy koszt tej decyzji: kto złoży taki wniosek, ten musi składać w Niemczech roczne zeznanie podatkowe. Zeznanie przestaje być dobrowolne.
Potwierdzenie z polskiego urzędu skarbowego
Dochody niepodlegające niemieckiemu podatkowi trzeba udokumentować. Przy wniosku o klasę podatkową służy do tego część D formularza „Anlage Grenzpendler EU/EWR”, którą potwierdza polski urząd skarbowy. Do rocznego zeznania potrzebny jest osobny dwujęzyczny druk „Bescheinigung EU/EWR” (zaświadczenie dla państw UE/EOG).
Druk przewiduje jeden wyjątek: nowego potwierdzenia nie trzeba, jeśli w niemieckim urzędzie leży już potwierdzony załącznik za jeden z dwóch poprzednich lat, a sytuacja się nie zmieniła. Poza tym przypadkiem bez potwierdzenia polskiego urzędu Finanzamt nie uwzględni wniosku.
Rozliczenie w Polsce
Mieszkaniec regionu przygranicznego zwykle pozostaje polskim rezydentem podatkowym, jeśli rodzina i centrum spraw życiowych zostają w Polsce. Wystarczy jedno z dwóch kryteriów z art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: ośrodek interesów życiowych w Polsce albo pobyt w Polsce dłuższy niż 183 dni w roku.
Umowa polsko-niemiecka o unikaniu podwójnego opodatkowania, podpisana 14 maja 2003 roku (Dz.U. 2005 nr 12 poz. 90), obowiązuje od 19 grudnia 2004 roku, a jej postanowienia stosuje się do dochodów od 1 stycznia 2005 roku. Do pensji z Niemiec stosuje się metodę wyłączenia z progresją: dochód niemiecki jest w Polsce zwolniony z podatku, ale podnosi stawkę od pozostałych dochodów polskich.
W praktyce: kto nie ma żadnych innych dochodów w Polsce, nie zapłaci w Polsce podatku od niemieckiej pensji i zwykle nie musi składać zeznania. Kto ma choćby niewielki dochód opodatkowany według skali, na przykład z umowy zlecenia albo z emerytury, składa PIT-36 z załącznikiem PIT/ZG i wykazuje w nim dochód niemiecki, żeby ustalić stawkę podatku.
Ulga abolicyjna w tej sytuacji nie przysługuje, bo dotyczy wyłącznie metody proporcjonalnego odliczenia, a nie wyłączenia z progresją.
Terminy
Zeznanie składane samodzielnie trzeba złożyć do 31 lipca roku następującego po roku podatkowym (§ 149 ust. 2 AO). Kto korzysta z pomocy doradcy podatkowego (Steuerberater) albo stowarzyszenia Lohnsteuerhilfeverein, ma więcej czasu: za 2025 rok termin mija 1 marca 2027 roku.
W 2026 roku połączenie klas III i V działa normalnie.
Zanim złożą Państwo wniosek
Wynik zależy od dochodów obojga małżonków, rezydencji i pozostałych źródeł dochodu. Przed złożeniem wniosku warto porozmawiać z doradcą podatkowym albo z Lohnsteuerhilfeverein po stronie niemieckiej oraz z biurem rachunkowym w Polsce.
Orientacyjne wynagrodzenie netto w każdej z klas (I–VI) pokazuje kalkulator wynagrodzeń. Stawki w regionie zebraliśmy w zestawieniu wynagrodzeń, a aktualne ogłoszenia w dziale oferty pracy. Jak klasa podatkowa przekłada się na pensję na rękę, opisujemy w poradniku Ile zostaje na rękę: Brandenburgia a Lubuskie.